Geguritan iku salah siji wujud karya sastra Jawa kang diwujudake ing wangun puisi.
Beda karo puisi umum, geguritan nduweni pakem lan aturan kang luwih khas, utamane ing bab basa, guru lagu, guru wilangan, lan rasa.
Nanging, geguritan jaman saiki uga luwih bebas, bisa nggunakake basa campuran (krama lan ngoko alus), lan ora sok-sokan manut aturan kaku.
Geguritan bisa nggambarake rasa tresna, kabungahan, kedukaan, nganti kritik sosial.
Supaya bisa nulis geguritan sing becik lan nyentuh, ana sawetara langkah kang bisa ditindakake:
1. Nemtokake Tema
Tahap sepisanan yaiku nemtokake tema. Tema geguritan iku dhasar saka isine. Bisa milih tema apa wae, kaya:
- Katresnan
- Alam
- Kasangsaran
- Pangarep-arep
- Kahanan masyarakat
- Lelakon urip
Contone, yen temane “katresnan”, geguritan bisa nggambarake rasa rindu marang kekasih, utawa rasa tresna marang ibu.
2. Ngolah Rasa lan Gagasan
Sadurunge nulis, kudu ngolah rasa lan gagasan dhisik. Geguritan sing apik iku bisa ngrasakake lan nyalurake rasa penulis marang pembaca.
Tulis gagasan utawa rasa sing arep dituduhake. Bisa digambarake nganggo tembung kiasan, simbol, utawa lambang-lambang alam.
Contone:
- “Kembang mawar mekar ning wengi” bisa dadi simbol rasa tresna sing diam-diam.
- “Lintang-lintang ilang saka langit” bisa dadi lambang rasa kelangan.
3. Ngrancang Struktur: Guru Lagu lan Guru Wilangan
Geguritan tradisional nduweni guru lagu lan guru wilangan, yaiku aturan jumlah wanda (suku kata) saben larik lan vokal pungkasan saben larik. Contone:
- Guru wilangan: 8
- Guru lagu: a
Tuladha:
Sasangka lintang katon sumunar (10a)
Angin semilir nyentuh rasa (9a)
Nggawa kangen kang anglarani (9i)
Ati njerit ora kocap (8a)
Nanging saiki, akeh geguritan modhèren sing luwih bebas, ora mesti manut pakem guru wilangan lan guru lagu. Sing penting, isine jero lan nduweni irama utawa irah-irahan rasa.
4. Milih Tembung Sing Apik lan Gambar Basa
Geguritan butuh tembung-tembung kang endah, ora langsung to the point, nanging migunakake gaya basa, kaya:
- Paribasan (kaya: “ati remuk”, “mripat murub”)
- Tembung kiasan (kaya: “lintang dadi saksi”, “rembulan ngambang rasa”)
- Personifikasi (kayata: “kembang nangis”, “angin nyisik ati”)
- Pilihan tembung kudu halus, sastra, lan bisa nyentuh rasa pembaca
5. Nulis Geguritan
Sawise kabeh disiapake, miwiti nulis geguritan. Tulis geguritan nganggo struktur sing wis dirancang.
Nulis geguritan kudu kanthi rasa lan ketenangan. Aja kesusu. Waca maneh saben larik, rasakna apa wis pas karo temane lan gagasan utama.
Tuladha geguritan cekak:
Rinonce swara wengi
Ngumandhang ing ati sunyi
Saka kadohaning kowe
Rasa tansah ora sepi
Geguritan iku ora mung soal ukara sing apik, nanging uga kudu nduweni rasa, irama, lan makna.
6. Macakake Lan Revisi
Sawise rampung nulis, maca maneh geguritanmu kanthi banter. Rasakna iramane, tembunge, lan maknane. Apa ana ukara kang bisa luwih endah?
Apa ana tembung sing kasar utawa kurang pas? Yen perlu, revisi kanggo nambah rasa lan keapikan.
7. Judhul Lan Pesan Geguritan
Wenehana judhul sing cocok lan nyemek makna saka geguritan. Judhul kudu menggambarkan isi utawa tema utama geguritanmu.
Uga priksa manawa geguritanmu nyalurake pesan moral utawa rasa pribadi sing bisa dirasakake wong liya.
